TUBİTAK Destek Süreçlerinde Üretken Yapay Zeka Kullanımına Yönelik Yeni Rehber
YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI BİLİMSEL ARAŞTIRMA VE YAYIN FAALİYETLERİNDE ÜRETKEN YAPAY ZEKA KULLANIMINA DAİR ETİK REHBER
Eğitim ve öğretim, bilimsel araştırma ve yayın faaliyetlerine çok boyutlu ve nitelikli katkılar sunan Üretken Yapay Zekânın (ÜYZ) yükseköğretim süreçlerine entegre edilmesinde etik değerlerin belirlenmesi ve bu değerlere dayalı olarak etik kuralların oluşturulması, bilimsel dürüstlüğün ve bilime olan güvenin korunması açısından son derece önemlidir.
Yükseköğretim kurumları ve bilim insanları; akademik çalışmalar ve bilimsel üretimde etik standartların korunması ve geliştirilmesinde topluma karşı sorumluluk taşırlar. ÜYZ’nin bilimsel araştırma ve yayınlarda kullanımı ile ilgili kararlarda bilim, teknoloji ve etik, belli bir dengeye oturtulmak zorundadır. Teknolojinin imkânlarını sonuna kadar kullanmak ile bu imkânların farkında olarak bazılarını kullanmayı seçmek, bazılarını ise etik ve bilimsel dürüstlük açısından içerdiği potansiyel riskler nedeniyle (riskler bertaraf edilene kadar) kullanmamayı seçmek arasında önemli farklılıklar bulunmaktadır.
Yükseköğretimde ÜYZ kullanımı, bünyesinde çeşitli fırsatları ve riskleri barındırmaktadır. Bu rehber hızla gelişen ÜYZ alanındaki riskleri ve fırsatları anlamaya, değerlendirmeye ve risklere karşı önlem almaya katkı sağlamak üzere yükseköğretim kurumlarını bilgilendirmek amacıyla hazırlanmıştır.
TÜBİTAK ÜRETKEN YAPAY ZEKÂ REHBERİ
TÜBİTAK, yapay zekâ teknolojilerindeki hızlı gelişmelerin araştırma süreçlerine etkilerini dikkate alarak “Destek Süreçlerinde Üretken Yapay Zekânın (ÜYZ) Sorumlu ve Güvenilir Kullanımı Rehberini” hazırlamıştır. Rehber, özellikle büyük dil modelleri gibi ÜYZ araçlarının sunduğu fırsatların yanı sıra, yanlış bilgi üretimi, veri gizliliği ihlalleri, fikri mülkiyet sorunları ve etik riskler gibi zorlukları da ele almaktadır.
Rehberde, başvuru sahipleri için ÜYZ kullanımına dair kurallar detaylı şekilde açıklanmıştır. Literatür özetleme, dil desteği, kodlama yardımı veya görselleştirme gibi destekleyici amaçlarla ÜYZ kullanılabilir; ancak her durumda içeriğin doğruluğu, özgünlüğü ve etik uygunluğundan başvuru sahipleri sorumludur. Gizli verilerin ÜYZ araçlarına girilmesi kesinlikle yasaktır. Ayrıca, proje hazırlıklarında ÜYZ’nin “önemli ölçüde” kullanılması durumunda bu durumun şeffaf biçimde beyan edilmesi zorunlu tutulmaktadır.
Değerlendiriciler için ise daha katı bir kural getirilmiş; gizlilik, tarafsızlık ve bilimsel bütünlüğü korumak amacıyla değerlendirme süreçlerinde ÜYZ araçlarının kullanımı tamamen yasaklanmıştır. Rehber ayrıca, uygulanma, izleme ve güncellenme mekanizmalarını da tanımlamakta; tüm paydaşlara net sorumluluklar yüklemektedir. Böylece TÜBİTAK, yapay zekâ çağında bilimsel araştırma ve destek süreçlerinin etik, güvenilir ve şeffaf biçimde yürütülmesini garanti altına almayı hedeflemektedir.